De beslissing om een wilsbeschikking op te stellen, en de keuzes die u hierin moet maken zijn niet altijd eenvoudig. Zorgombudsman Cura Vera^® wil u graag helpen in uw besluitvorming en geeft u daarom hier graag de volgende overwegingen mee.

Academische geneeskunde

De academische ziekenhuizen zijn,  naast ziekenhuis, vooral ook onderzoeksinstituten. De onderzoeken, die er gedaan worden, zijn vooral gericht op nog niet opgeloste problemen of op verbetering van de medische kennis. Het zijn ook plaatsen waar nieuwe artsen worden opgeleid. In zekere zin kun je zeggen, dat dit soort ziekenhuizen er zijn om toekomstige gezondheidsproblemen en ziekten te kunnen bestrijden. Vaak komen hier ernstig zieke patiënten naar toe, die in de gewone ziekenhuizen geen kans meer hebben. Deze zieken nemen dan, indien zij dit willen en kunnen, deel aan medische experimenten. Zij dragen zo bij aan onderzoeken waar later andere zieken mogelijk baat bij hebben.

Het verleggen van grenzen

Ernstig zieke mensen blijven vaak sterk aan het leven hechten, ook als hun afhankelijkheid van de verzorging groter wordt. Zolang mensen gezond zijn en beschikken over hun volle verstandelijke vermogens, zullen zij in veel gevallen aangeven een bepaalde toestand van gehandicapt zijn niet te zullen accepteren. Op het moment dat zij daar zelf mee geconfronteerd worden, blijkt de gehechtheid aan het leven sterker en wordt het ongemak toch geaccepteerd.

Levensfase

Het begrip 'levensfase' slaat op de leeftijdscategorie waarin u zich bevindt. Elke categorie heeft zijn eigen mogelijkheden, risico’s, energie en kansen. In elke leeftijdscategorie zal men daarom over het algemeen anders in het leven staan.

Tot het 21ste  jaar is de groei naar volwassenheid heel belangrijk. Er is over het algemeen volop energie aanwezig om te leren, te groeien en om een eigen weg in het bestaan te kiezen. De jaren daarna zullen in het algemeen een periode van zelfontplooiing vormen. In de laatste leeftijdsfasen kan worden teruggekeken op dat wat geweest is.

Als we spreken over levensfasen, kunnen we diverse betekenissen onderscheiden.

De eerste betekenis van levensfase heeft betrekking op de leeftijd, bijvoorbeeld: baby, kind, puber, volwassene, hoogbejaarde.

De tweede betekenis is gekoppeld aan de fase van ziek zijn; met andere woorden of betrokkene aan het begin of aan het einde van een ziekteproces staat. Mensen hebben een sterke drang tot leven, ook in moeilijke situaties. Hulpverleners weten uit ervaring, dat patiënten in bepaalde fasen van een ziekteproces hun grenzen verleggen. Bij ernstige ziekten worden beperkingen geaccepteerd, die bij gezondheid niet acceptabel waren. Bij een coma is er bijvoorbeeld na een aantal weken sprake van een kritische grens. Vóór die grens kan men nog hopen op een bepaalde mate van herstel, na de grens ligt dit herstel vaak op het niveau van vegeteren als een kasplantje.

Levenskansen

Als u kijkt naar de leeftijdscategorieën tussen 4 en 77 jaar, dan kunt u zich voorstellen, dat in die categorieën de levenskansen over het algemeen het grootst zijn. In deze leeftijdsgroepen zijn de jongsten en de oudsten het meest kwetsbaar. Naarmate men jonger of ouder is, neemt de kwetsbaarheid toe en kan men over het algemeen niet zonder bescherming en/of verzorging. 
Bij ziekten veranderen de levenskansen. In hoeverre men kan herstellen, zal voor ieder individu weer anders zijn. Dit is onder andere afhankelijk van de levensfase en de aard van de ziekte. Een verkeersongeval met ernstige verwondingen kan bijvoorbeeld de levenskans van een vitale dertiger flink beperken. Een longontsteking bij een hoogbejaarde kan, afhankelijk van zijn wil tot leven, een fatale ziekte zijn. In de geneeskunde wordt het begrip 'levenskansen' veel gebruikt. Er wordt dan onder andere gekeken naar de plaats van het ziekteproces in het lichaam en het stadium waarin de ziekte zich bevindt. Allerlei ziekten kennen namelijk lichte en zware of ongeneeslijke vormen. Lichte vormen zijn vaak goed te behandelen. Bij ongeneeslijke vormen kan men over het algemeen niet anders meer doen, dan de gevolgen van de ziekte zoveel mogelijk verzachten.

Leefstijl en gezondheidsbevordering

Met gezondheidsbevordering bedoelt men een actieve en bewuste leefstijl in de zin van veel bewegen, sporten, ontspanning en meditatie (dat wil zeggen tijd nemen voor jezelf en voor het overdenken van levensvragen en -problemen) en creatief bezig zijn.

Gezondheidsbevorderende activiteiten, zijn activiteiten,  die veel mensen in hun dagelijks leven al doen. Voor de een zal dit sport zijn, voor de ander het maken van een fijn borduurwerkje. Veelal zijn voldoende rust en een goed evenwicht tussen inspanning en ontspanning op zich al bevorderlijk voor de gezondheid.

Zelfbepaling/Eigen regie

Het begrip zelfbepaling is afkomstig uit de ethiek. In andere takken van de wetenschap (bijvoorbeeld de medische en de juridische) gebruikt men hier weer andere termen voor, namelijk 'wil' en 'wilsbeschikking'. Het beschikken over de vrije wil is een gedachte, die ook terug te vinden is in de Grondwet. Voor de schriftelijke wilsverklaring is het belangrijk te weten, dat termen als zelfbepaling, wil en wilsbeschikking eigenlijk allemaal op hetzelfde neerkomen.

Het gaat er in feite om dat patiënten, zolang zij daartoe in staat zijn, zelf hun keuzen kunnen maken op basis van voorlichting en informatie.

Honger (of behoefte aan voedsel) en Dorst (of behoefte aan vocht)

Honger en dorst zijn om diverse redenen gevoelige thema's. De reden om deze begrippen te noemen is het feit, dat in de zorgsector vaak vrij snel besloten wordt om patiënten kunstmatig vocht of voeding toe te dienen, ook als zij daar zelf anders over denken. 

Honger of behoefte aan voedsel ligt bij veel mensen zeer gevoelig. Over voeding bestaan diverse opvattingen. Wat is honger precies, wat is behoefte aan voedsel?  Als wij van het laatste uitgaan, wordt het al een stukje duidelijker. Makkelijker nog wordt het als wij uitgaan van de levensfase. Bij ziekten verdwijnt vaak de eetlust. Het lichaam heeft wel voedsel nodig, maar veel eerder nog rust en ruim voldoende vocht. Het lichaam heeft een natuurlijke reinigende werking. Na het ziekteproces keert de eetlust gewoonlijk weer terug. Bij ouderen kan in de laatste levensfase de behoefte aan voedsel helemaal verdwijnen.

Voldoende vocht kan bij een ernstig zieke al een genezend effect hebben. Vocht dat via een infuus wordt toegediend, bevat meestal ook wat zout en suiker, onmisbare elementen uit de voeding. In de zorgsector wordt altijd vocht aangeboden. Dat gebeurt op verschillende manieren. Het aanbod is afhankelijk van de levensfase en ziekte. Besluiten over het geven van infusen komen nogal gemakkelijk tot stand. Bij ouderen kan in de laatste levensfase ook de behoefte aan vocht volledig verdwijnen.

Het falen van het lichaam op hogere leeftijd

Jonge mensen van omstreeks twintig zijn in lichamelijk opzicht op hun top. Bij veertigers zijn vaak meerdere gezondheidsklachten waarneembaar. Als iemand op die leeftijd naar zijn huisarts gaat, zijn er altijd wel voorlopige diagnoses te stellen. Op hoge leeftijd neemt het verminderd functioneren van het lichaam alsmaar toe. Diverse organen vertonen slijtageverschijnselen, die elk op zich uitvoerig door specialisten behandeld zouden kunnen worden.
 Als zich een ernstige ziekte openbaart, bijvoorbeeld kanker, dan komt het regelmatig voor dat ook organen zoals hart, nieren, lever of longen niet meer willen functioneren. Het is aan u om te bepalen of en waarvoor u behandeld wilt worden.

Behandeling en onderzoek op hogere leeftijd

Op hogere leeftijd is een proces van medische onderzoeken dat enkele weken duurt, een serieuze aangelegenheid. Hoe ouder iemand wordt, hoe groter de kans is op gezondheidsklachten. Een gemiddelde patiënt heeft altijd wel zo'n twee of drie gezondheidsklachten, die bij een gezonde leefstijl over het algemeen al dan niet vanzelf wel weer verdwijnen. Bij oudere patiënten worden dikwijls gezondheidsklachten gevonden, omdat n.a.v. specifieke klachten een breed onderzoek wordt uitgevoerd. Als er dan verschillende gezondheidsklachten worden opgemerkt (waar de patiënt tot dan toe geen last van heeft ondervonden), is de stap naar een brede behandeling snel gezet. Het is belangrijk dat patiënten weten dat ze hier een keuze in hebben.

Een bekend verschijnsel in de ziekenhuiswereld is de zieke bejaarde die opgenomen wordt voor onderzoek. Ten tijde van de opname is er nog een hoeveelheid energie aanwezig voor de activiteiten van het dagelijks leven. Doordat de bejaarde echter gedurende enkele weken uit zijn dagelijks ritme wordt gehaald, verdwijnt de vitale energie voor die activiteiten snel. Immers, het bed wordt opgemaakt, een kant-en-klare maaltijd wordt aangereikt en het huishoudelijk personeel maakt schoon. In veel gevallen concluderen de behandelend artsen dat opname in een verpleeghuis een alternatief is. Daar moet men dan vervolgens met intensieve revalidatieprogramma's worden voorbereid op de weg terug naar huis. Als de zelfredzaamheid van de patiënt tijdens de opname meer gestimuleerd zou worden, zou dit traject mogelijk in sommige gevallen voorkomen kunnen worden.

Uitbehandeld zijn

'Uitbehandeld zijn' is een term, die wordt gebruikt voor ziekteprocessen, die niet meer te stoppen zijn. Met 'uitbehandeld' wordt bedoeld, dat de geneeskunde geen middelen meer heeft om een patiënt van zijn ziekte af te helpen of om die ziekte te vertragen. Genezing is (meestal) niet meer mogelijk. In de moderne geneeskunde is er, naast de hierboven genoemde geneeskundige stroming, ook een stroming, die zich richt op het verzachten van het lijden. In het professionele circuit heet dit de 'palliatieve' of verzachtende geneeskunde. Deze stroming richt zich op het zo draaglijk mogelijk maken van het leven met ziekten of handicaps.